De rol van verpleegkundigen en verzorgenden

V&VN, de beroepsvereniging voor verzorgenden, verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten, heeft een handreiking opgesteld met uitleg over wat euthanasie precies inhoudt, wat de zorgvuldigheidscriteria zijn en wat de positie van verpleegkundigen en verzorgenden zijn bij deze vorm van buitengewoon medisch handelen.

De arts voert euthanasie uit

De uitvoering van de euthanasie, ligt altijd bij een arts. Hij of zij is degene die de dodelijke injecties toedient. Als hij volgens de regels handelt en als het euthanasieverzoek aan de zorgvuldigheidscriteria voldoet, dan is hij in principe niet strafbaar. De Euthanasiewet zegt niets over de rol van verpleegkundigen of verzorgenden, die de arts hebben geholpen. Je loopt dus geen groot risico als je bij euthanasie betrokken bent. Dat wil niet zeggen dat je helemaal geen risico’s loopt.

V&VN heeft zes denkbare scenario’s geschetst, waar je als verpleegkundige of als verzorgende mee te maken kunt krijgen voorafgaand aan of tijdens de uitvoering van euthanasie.

1. Je brengt in opdracht van een arts een infuusnaald in, bedoeld voor klinisch gebruik. Later gebruikt de arts het infuus voor euthanasie. Je loopt geen risico op vervolging of op een berisping, omdat er geen relatie is tussen het aanbrengen van het infuus en de euthanasie.
2. De arts vraagt om een bepaalde handeling aan te brengen. Je bent er niet van op te hoogte dat die een relatie heeft met euthanasie. Bijvoorbeeld het inbrengen van een infuus. Ook in deze casus loop je in principe geen risico op vervolging of berisping, omdat je niet mede verantwoordelijk bent voor het handelen van de arts.
3. Je weet dat er euthanasie gaat plaatsvinden en verricht voorbereidende handelingen. De euthanasie verloopt volgens de zorgvuldigheidseisen. Als de arts zorgvuldig heeft gehandeld, krijgt hij geen straf en jij ook niet.
4. Je verricht voorbereidingshandelingen. Maar achteraf blijkt dat er niet aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan. In dit geval loop je iets meer risico, vooral als je een ‘niet-pluis’-gevoel had over de euthanasie en er toch aan meewerkte. De arts blijft eindverantwoordelijk. Toch kan jou wel een verwijt worden gemaakt, vanwege medeplichtigheid.
5. Je verricht voorbereidingshandelingen en het is overduidelijk dat er niet aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan. In dit scenario loop je een realistisch risico op rechtsvervolging.
6. Je voert als verpleegkundige of verzorgende zelfstandig euthanasie uit. Je loopt een sterk risico op vervolging. Alleen een arts mag euthanasie uitvoeren volgens de Euthanasiewet, dus jij kunt je niet beroepen op de bijzondere strafuitsluiting die in deze wet is vastgelegd.

Een vuistregel is om je rol beperkt te houden tot de voorbereidingshandelingen, maar geen actieve rol aan te nemen in het daadwerkelijk uitvoeren van de euthanasie. Verricht alleen de handelingen die vooraf gaan aan de handelingen van de arts om het leven van de patiënt te beëindigen. En luister vooral naar je niet-pluis-gevoel.

Mening verpleegkundigen: euthanasie is vooral taak van arts

Als het aan de verpleegkundigen zelf ligt, hoeven ze niet zo nauw te worden betrokken bij euthanasie. Dat blijkt uit het promotie-onderzoek ‘The role of nurses in medical end-of-life decisions’ van Ada van Bruchem- van de Steur, dat ze aan de Universiteit Maastricht verdedigde. De meerderheid, 54 procent, vindt dat het inbrengen van een infuusnaald voor dodelijke medicatie een taak is van de dokter, net als het klaarmaken van de medicijnen. De meeste verpleegkundigen vinden het te ver gaan om betrokken te worden bij de beslissing over euthanasie. Ze vinden dat euthanasie vooral een zaak is van de arts, mits hij goed overweg kan met injectienaald en infuus.